Nowy program Czyste Powietrze – od 31 marca 2025 r.

Po ponad 4 miesiącach przerwy ponownie wystartował program Czyste Powietrze. Nowa odsłona to nowe, prostsze zasady, więcej środków przeznaczonych na dofinansowania oraz dłuższy okres obowiązywania wsparcia. Do tego dochodzą nowe progi dochodowe, więc choćby z tego powodu warto zainteresować się nową edycją. A jeśli ktoś w najbliższym czasie planuje skorzystać z dotacji na gruntowną termomodernizację, wymianę kotła lub nad jedno i drugie, to tym bardziej powinien zapoznać się ze szczegółami.

Nowy program, nowe możliwości

Punktualnie w południe ostatniego dnia marca ruszył nabór do zaktualizowanego programu Czyste Powietrze, który cieszy się niesłabnącą popularnością w całej Polsce. To nie przypadek, ponieważ w dość prosty sposób można pozyskać dofinansowanie na wymianę kotła, termomodernizację oraz inne działania mające na celu poprawę efektywności energetycznej budynku. Jednak nadrzędnym celem jest lepsza jakość powietrza w sezonie grzewczym, ponieważ w wielu miejscach w Polsce nadal stanowi wyzwanie i nie jest obojętne na kondycję zdrowotną mieszkańców.

W obecnej edycji zarezerwowano 10 mld zł w formie bezzwrotnych dotacji, o które będzie można wnioskować od 31 marca 2025 r. do 31 grudnia 2030 r. Natomiast środki za pośrednictwem Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) będą wydatkowane przez następne 2 lata, tj. do 31 grudnia 2032 r. Kolejną nowością jest utworzenie operatorów w sakli lokalnej, czyli punktów informacyjno-konsultacyjnych (PKI) w każdej gminie. W efekcie wnioski będzie można składać osobiście w swoim urzędzie gminy, elektronicznie przez generator wniosków, ewentualnie udając się do regionalnego oddziału WFOŚiGW.

Ponadto zostały zmienione progi dochodowe i poziomy dotacji, co oznacza, że wsparcie będzie kierowane do gospodarstw domowych faktycznie potrzebujących pomocy w poprawie efektywności energetycznej swoich budynków. A te znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji materialnej wciąż będą mogły wnioskować nawet o 100% dofinansowania.

Kto może ubiegać się o dotację i co obejmują koszty kwalifikowane?

Przede wszystkim będą to właściciele i współwłaściciele całorocznych mieszkalnych budynków jednorodzinnych (bądź wydzielonych lokali mieszkalnych w ramach budynku), a więc osoby fizyczne, również te prowadzące działalność gospodarczą. Dowodem własności budynku jest posiadanie księgi wieczystej na budynek lub lokal mieszkalny. Co istotne należy być właścicielem lub współwłaścicielem min. 3 lata w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o dofinansowanie. Wymóg ten nie obowiązuje nieruchomości nabytych w drodze spadku.

Aktualny nabór wniosków w programie Czyste Powietrze obejmuje szeroki zakres przedsięwzięć związanych z poprawą efektywności energetycznej budynków. W katalogu kosztów kwalifikowanych znajdują się m.in.:

• wymiana dotychczasowego nieefektywnego źródła ciepła zasilanego paliwem stałym na nowe efektywne i ekologiczne źródło ciepła;
• modernizacja dotychczasowej instalacji grzewczej;
• ocieplenie budynku;
• wymiana stolarki okiennej i drzwiowej na energooszczędną;
• zakup i instalacja wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła (rekuperacja);
• usługa wykonania audytu energetycznego i świadectwa charakterystyki energetycznej budynku.

Należy podkreślić, że wymieniając dotychczasowe źródło ciepła wsparciem dotacyjnym nie będą objęte kotły na węgiel oraz kotły na gaz, jak również kominki opalane drewnem. Jedynym wyjątkiem będzie możliwość pozostawienia kominka spełniającego wymogi Ekoprojektu oraz przepisów antysmogowych dla danego województwa (do sprawdzenia tutaj), który będzie używany w celach rekreacyjnych, jednak bez rozprowadzenia ciepła. Możliwość pozostawienia takiego urządzenia będzie odbywać się wyłącznie po trwałym odłączeniu od systemu ogrzewania budynku oraz uzyskaniu protokołu kominiarskiego sporządzonego przez mistrza kominiarskiego.

Jakie budynki kwalifikują się do programu?

W regulaminie nowej edycji Czystego Powietrza mowa wyłącznie o budynkach mieszkalnych całorocznych, które charakteryzują się określonym wskaźnikiem zapotrzebowania na energię użytkową do ogrzewania budynku/lokalu mieszkalnego. Co istotne, względnie nowe budynki również mogą zostać objęte programem, ponieważ liczy się data wydania pozwolenia na budowę, tj. przed 1 stycznia 2021 r. Budynek, w którym wykonano inwestycję z dofinansowaniem można sprzedać, ale dopiero po otrzymaniu wypłaty całości dotacji.

Dodatkowo inwestor może skorzystać z obecnego wsparcia Czyste Powietrze tylko dla jednego budynku. Osoby, które przed dniem 22 kwietnia 2024 r. skorzystały już z programu, ale dla innego budynku, obecnie mogą wnioskować o dotację wyłącznie dla jednego budynku/lokalu mieszkalnego. Ponadto nie ma przeszkód, by jednocześnie ubiegać się o wsparcie z innych programów, jeżeli obejmie ono inne elementy związane z poprawą efektywności energetycznej budynku, np. Mój Prąd czy Moje Ciepło.

Wracając do wskaźników zapotrzebowania na energię użytkową do ogrzewania budynku/lokalu mieszkalnego, w aktualnej edycji programu Czyste Powietrze, takie obiekty podzielono na 3 kategorie zapotrzebowania zarówno przed, jak i po wykonaniu inwestycji. Co więcej, w zależności od przyporządkowania (wnikającego z przeprowadzonego audytu energetycznego budynku), do danej kategorii, można wnioskować tylko o ściśle określone urządzenia i materiały. W efekcie budynki/lokale mieszkalne dzielą się na te, których zapotrzebowanie przed rozpoczęciem inwestycji wynosi:

• poniżej 80 kWh/m²/rok – można wnioskować wyłącznie o wymianę źródła ciepła, a zapotrzebowanie budynku na energię po zakończeniu inwestycji wyniesie mniej niż 80 kWh/m²/rok;
• 80-140 kWh/m²/rok – można starać się tylko o nowe źródło ciepła, ewentualnie tylko o termomodernizację (pod warunkiem posiadania efektywnego źródła ciepła), lub o jedno i drugie, jednak wymieniając tylko źródło ciepła zapotrzebowanie na energię nie może wzrosnąć, a w przypadku wykonania termomodernizacji – zapotrzebowanie nie może przekroczyć 80 kWh/m²/rok, przy jednoczesnej redukcji początkowego wskaźnika dla budynku o co najmniej 40%;
• powyżej 140 kWh/m²/rok – można ubiegać się o wymianę źródła ciepła wraz z termomodernizacją albo samą termomodernizację pod warunkiem posiadania efektywnego źródła ciepła, natomiast zapotrzebowanie budynku na energię po zakończeniu inwestycji nie może przekroczyć 140 kWh/m²/rok, przy czym redukcja początkowego zapotrzebowania musi wynieść min. 40%.

Przykładowo budynek, którego wskaźnik pierwotnego zapotrzebowania na energię użytkową do ogrzewania wynosi 233 kWh/m²/rok, po redukcji o 40% uzyska wartość 139,8 kWh/m²/rok, dzięki czemu spełni oba warunki otrzymania dotacji, tj. redukcja o min. 40% oraz obniżenie wskaźnika do nie więcej niż 140 kWh/m²/rok.

Warto pamiętać, że jeśli wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą (nawet sezonową) w budynku mieszkalnym, to nie może ona zajmować więcej niż 30% powierzchni użytkowej takiego budynku. Co więcej, poziom wsparcia jest proporcjonalnie zmniejszany o procent powierzchni budynku mieszkalnego zajmowanego pod prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto przez 5 lat od zakończenia inwestycji nie można zmieniać przeznaczenia budynku/lokalu z funkcji mieszkalnej na inną, jak również ingerować w elementy (urządzenia i materiały), które zostały dofinansowane.

Aktualne progi dochodowe i poziomy dotacji

W najnowszej odsłonie Czystego Powietrza określono 3 poziomy dofinansowania, które określają również progi dochodowe w zależności od sytuacji ekonomicznej potencjalnych beneficjentów. Dzięki temu rozwiązaniu gospodarstwa domowe otrzymają wsparcie odpowiadające realnemu poziomowi potrzeb inwestycyjnych i możliwościom finansowym.

W związku z tym wyróżnia się:

• poziom podstawowy – oferuje do 40% dofinansowania przy rocznym progu dochodowym do 135 000 zł;
• poziom podwyższony – to maksymalnie do 70% dofinansowania, gdzie próg dochodu w skali miesiąca wynosi 2250 zł/os. w gospodarstwie wieloosobowym lub 3150 zł dla gospodarstwa jednoosobowego, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej roczny przychód nie przekracza 40-krotności kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę;
• poziom najwyższy – oznacza do 100% dofinansowania przy czym miesięczny próg dochodu dla gospodarstwa wieloosobowego wynosi 1300 zł/os., a dla jednoosobowego 1800 zł; lub otrzymywanych zasiłków (okresowego, stałego, rodzinnego, stałego opiekuńczego); natomiast roczny przychód z prowadzenia działalności gospodarczej wynosi maksymalnie 12-krotność kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Co ważne, budynek zgłoszony do programu potrzebuje do ogrzewania powyżej 140 kWh/m² energii użytkowej rocznie.

Opcje dofinansowania

Program Czyste Powietrze to wsparcie finansowe oparte na zasadzie wypłaty bezzwrotnej dotacji, której celem jest poprawa jakości powietrza poprzez wzrost efektywności energetycznej budynku. Dostępne formy wsparcia to:

• dotacja standardowa – wypłacana przez WFOŚiGW po zakończeniu prac i złożeniu wniosku o płatność (wraz z dokumentacją realizacji inwestycji) w jednej, dwóch lub trzech transzach;
• dotacja z prefinansowaniem – wypłacana w formie zaliczki przed rozpoczęciem inwestycji, dostępna wyłącznie dla podwyższonego i najwyższego poziomu dofinansowania; warunkiem uzyskania zaliczki przez beneficjenta jest złożenie dyspozycji wypłaty zaliczki oraz faktura zaliczkowa wystawiona przez wykonawcę, który posiada umowę zawartą z beneficjentem na realizację prefinansowanego przedsięwzięcia.

Podstawa to dobry wykonawca

Jeśli inwestor indywidualny zdecyduje się na skorzystanie z programu dofinansowań, powinien również wybrać wykonawcę, który przeprowadzi wymagany zakres prac. Ważne, żeby posiadał odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie oraz był zorientowany w doborze urządzeń i materiałów wpisanych na aktualną listę ZUM. To nie tylko gwarancja otrzymania dotacji, ale również pozyskania nowoczesnego, efektywnego i ekologicznego źródła ogrzewania czy elementów termomodernizacyjnych. Dlatego tak istotny jest wybór profesjonalnego wykonawcy, który bazuje na rozwiązaniach opracowanych przez renomowanych producentów, rynkowych liderów. Bardzo często wykonawcy pomagają w pozyskaniu dotacji oraz koordynują proces inwestycyjny, aby beneficjent programu Czyste Powietrze nie musiał poświęcać czasu i energii na formalności. Odpowiedzialny wykonawca zawsze podpisuje umowę oraz rzetelnie wywiązuje się z jej zapisów, a to z kolei rzutuje na powodzenie inwestycji wraz z przyznaniem dotacji.

Podsumowanie

Zasady aktualnej edycji programu Czyste Powietrze nieco się zmieniły, jednak zmianom nie uległy korzyści, które można uzyskać, decydując się na prace termomodernizacyjne, wymianę źródła ogrzewania czy jedno i drugie. Długa perspektywa trwania programu, zabezpieczone środki oraz prostsze zasady są dobrymi argumentami, aby dokonać transformacji energetycznej w ramach własnego gospodarstwa domowego.

Każdy inwestor ma nieco inny profil potrzeb i możliwości w obszarze dofinansowania, dlatego powinien dokładnie zapoznać się ze szczegółami nowej edycji programu Czyste Powietrze. Więcej informacji nt. aktualnych zasad programu można uzyskać na dedykowanej platformie, a wnioski o wsparcie można wygenerować online tutaj.